uitgelicht

Het heelal is al veertien miljard jaar lang bezig uit te dijen. Wat houdt die uitdijing in voor ons verleden? Vandaag duiken we in het verleden en reizen we terug naar de oerknal - en nog verder! Lees meer

Mathematisch fysicus Robbert Dijkgraaf is inmiddels een vaste gast in de populaire serie TV-colleges van De Wereld Draait Door University. Op 24 november gaf hij een college met als onderwerp "symmetrie". Lees meer

De goede Sint kan natuurlijk niet in zijn eentje alle cadeaus bezorgen. Maar hoeveel hulpsinterklazen zouden er eigenlijk rondlopen in Nederland? Een verhaal over goed gokken - nuttig op pakjesavond én in de natuurkunde. Lees meer

Het gedrag van vloeistoffen is interessant, maar het gedrag van vloeistoffen met elektrische lading is nog veel interessanter! Jorrit Kruthoff bespreekt het vakgebied dat zulke vloeistoffen bestudeert: de magnetohydrodynamica. Lees meer

De 18e-eeuwse natuurkundige John Michell is bij lang niet iedereen bekend. Toch deed Michell een belangrijke ontdekking: hij voorspelde als eerste het bestaan van zwarte gaten - of in zijn woorden: "donkere sterren". Lees meer

U ziet [ Alle media ] + [ Alle onderwerpen ] + [ Alle begrippen ] + [ Meest recent ]
0
0
12 december 2017
Het heelal is al veertien miljard jaar lang bezig uit te dijen. Wat houdt die uitdijing in voor ons verleden? Vandaag duiken we in het verleden en reizen we terug naar de oerknal - en nog verder!Lees meer
0
0
8 december 2017
Mathematisch fysicus Robbert Dijkgraaf is inmiddels een vaste gast in de populaire serie TV-colleges van De Wereld Draait Door University. Op 24 november gaf hij een college met als onderwerp "symmetrie".Lees meer
0
0
5 december 2017
De goede Sint kan natuurlijk niet in zijn eentje alle cadeaus bezorgen. Maar hoeveel hulpsinterklazen zouden er eigenlijk rondlopen in Nederland? Een verhaal over goed gokken - nuttig op pakjesavond én in de natuurkunde.Lees meer
0
0
1 december 2017
Het gedrag van vloeistoffen is interessant, maar het gedrag van vloeistoffen met elektrische lading is nog veel interessanter! Jorrit Kruthoff bespreekt het vakgebied dat zulke vloeistoffen bestudeert: de magnetohydrodynamica.Lees meer
0
0
27 november 2017
De 18e-eeuwse natuurkundige John Michell is bij lang niet iedereen bekend. Toch deed Michell een belangrijke ontdekking: hij voorspelde als eerste het bestaan van zwarte gaten - of in zijn woorden: "donkere sterren".Lees meer
0
0
24 november 2017
"De werkelijkheid is niet wat ze lijkt" is het nieuwe populairwetenschappelijke boek van theoretisch fysicus Carlo Rovelli. Het boek gaat over gangbare en minder gangbare ideeën over quantumzwaartekracht. Lars Aalsma schreef een recensie.Lees meer
1
0
21 november 2017
We leven in een uitdijend heelal.Maar wat drijft die uitdijing? Is die constant in de tijd of veranderlijk? En dijen wij zelf dan ook uit? In deel 3 van ons kosmologiedossier geeft Vincent Min antwoord op deze vragen.Lees meer
0
0
17 november 2017
The Quantum Universe schreef een wedstrijd uit voor bachelorstudenten: schrijf een korte populariserende samenvatting van je scriptie-onderzoek. Vandaag de samenvatting van Bart Auée, die een eervolle vermelding kreeg.Lees meer
1
0
14 november 2017
In deel 1 van ons dossier over kosmologie zagen we dat het heelal uitdijt. In deel 2 beschrijft Vincent Min vandaag de verrassende gevolgen van deze uitdijing. Zo is er een grens aan hoe ver we kunnen kijken!Lees meer
1
0
10 november 2017
Deze week verscheen het populairwetenschappelijke boek "Zwarte gaten - gevangen in ruimte en tijd", geschreven door QU-hoofdredacteur Marcel Vonk. Evita Verheijden las het boek en schreef een recensie.Lees meer
0
0
7 november 2017
Vandaag precies 150 jaar geleden, op 7 november 1867, werd in Warschau Marie Curie (toen nog Skłodowska) geboren. Een mooie dag om eens stil te staan bij haar bijzondere wetenschappelijke prestaties.Lees meer
1
0
3 november 2017
Bijna alle sterrenstelsels in het heelal bewegen met enorme snelheid van ons af! Het was deze ontdekking, gedaan door Edwin Hubble in 1929, die leidde tot het idee van de oerknal.Lees meer

Pagina's

Agenda

Er zijn geen evenementen.

Nieuws & Blogs

nieuws
3 jaar 2 maanden geleden

In maart van dit jaar kondigden onderzoekers van het BICEP-project aan dat de BICEP-telescoop mogelijk  voor het eerst zwaartekrachtsgolven had waargenomen. Als de waarneming bevestigd zou worden, zou dit grote gevolgen hebben voor ons begrip van het vroege heelal. Inflatie - het heel snel groeien van het jonge heelal - zou hiermee aangetoond zijn, en het resultaat zou een eerste blik werpen op de rol van quantumzwaartekracht in het heelal. Zie ons artikel hier en de links daarin voor een uitgebreidere beschrijving van de resultaten uit maart.

Helaas blijken de resultaten van het onderzoek een half jaar later veel minder hoopgevend dan oorspronkelijk werd gedacht. Uit nieuwe resultaten van het Planck-team blijkt dat de metingen van BICEP waarschijnlijk grotendeels veroorzaakt worden door stof in de Melkweg, en dus niet zoals oorspronkelijk verwacht door gravitatiegolven. De kurk kan dus voorlopig weer even terug op de champagnefles; zwaartekrachtsgolven zijn nog altijd niet duidelijk waargenomen. De onderzoekers van beide teams speuren verder naar signalen die wel van zwaartekrachtsgolven afkomstig kunnen zijn.

Links

Een artikel uit de Volkskrant van 22 september 2014 over de nieuwe Planck-metingen.

nieuws
3 jaar 9 maanden geleden

Onderzoekers verbonden aan het BICEP-project (een afkorting voor Background Imaging of Cosmic Extragalactic Polarization) hebben op 17 maart 2014 bekendgemaakt dat de BICEP-telescoop op de Zuidpool voor het eerst direct gravitatiegolven uit het vroege heelal heeft waargenomen. Als de waarnemingen juist blijken te zijn, gaat het hier om een grote doorbraak in het onderzoek naar de gebeurtenissen vlak na het ontstaan van het heelal.

Bicep

Afbeelding 1. BICEPFoto: Steffen Richter (Harvard University)

Zwaartekrachtsgolven

Wat zijn zwaartekrachtsgolven precies? Golven kennen we natuurlijk uit het dagelijks leven: denk aan de golven op het water die ontstaan als je een steen in het water gooit. Licht is een ander bekend golfverschijnsel: verschillende kleuren licht zijn golven van verschillende golflengtes. Maar wat golft er eigenlijk als we een lichtgolf zien? James Clerk Maxwell gaf in de 19e eeuw het antwoord: licht is niets anders dan een golf in het elektromagnetische veld - het "krachtveld" dat de elektromagnetische kracht overbrengt.

Volgens de relativiteitstheorie van Einstein is ook de zwaartekracht een kracht die door een dergelijk "krachtveld" wordt overgebracht. In het geval van de zwaartekracht is dit veld niets anders dan de kromming van de ruimtetijd zelf - wie daarover meer wil weten kan het dossier over de relativiteitstheorie lezen dat binnenkort op deze website verschijnt.

In het voorbeeld van het licht weten we dus dat er bij een kracht (daar: de elektromagnetische kracht) ook een golfverschijnsel hoort - in dat geval: de lichtgolven. De vraag ligt nu voor de hand of het zwaartekrachtsveld ook dergelijke golven met zich mee kan dragen. Wiskundig kan uit de vergelijkingen van de relativiteitstheorie vrij eenvoudig aangetoond worden dat het antwoord "ja" zou moeten zijn, maar doordat de zwaartekracht zo'n extreem zwakke kracht is was het nog nooit gelukt om dergelijke zwaartekrachtsgolven ook direct waar te nemen.

Indirect bewijs voor het bestaan van zwaartekrachtsgolven was er al wel. Zo ontdekten Russell Hulse en Joseph Taylor in 1974 bijvoorbeeld een pulsar (een snel pulserend stelsel van twee sterren) waarvan de energie langzaam afneemt. De grootte van die afname kan precies verklaard worden door een te nemen dat de pulsar gravitatiegolven uitzendt. Hulse en Taylor kregen in 1993 de Nobelprijs voor deze ontdekking.

De onderzoekers van het BICEP-project claimen nu om als eerste er ook in geslaagd te zijn te zwaartekrachtsgolven direct waar te nemen. Ook dit "directe" waarnemen is overigens nog een proces van twee stappen: de zwaartekrachtsgolven "duwen en trekken" aan het gewone licht dat ze tegenkomen, waardoor dit gepolariseerd wordt. Die polarisatie is vervolgens wat wij op aarde kunnen waarnemen.

De zwaartekrachtsgolven die we op deze manier kunnen zien, hebben een zeer interessante oorsprong. Het gepolariseerde licht dat nu gemeten is, is namelijk het licht van de kosmische achtergrondstraling: het alleroudste licht dat we uit het heelal opvangen. Het is ontstaan kort na het ontstaan van het heelal zelf, in de zogenaamde oerknal. Daarmee vertellen de nu waargenomen zwaartekrachtsgolven ons dus van alles over de periode vlak na het ontstaan van het heelal. In het bijzonder kunnen we aan deze golven zien of er in die periode een enorm snelle uitdijing van het heelal - de zogenaamde inflatie - heeft plaatsgevonden.

Meer informatie

De resultaten van het BICEP-team zien er veelbelovend uit, maar de komende weken, maanden of zelfs jaren zullen moeten uitwijzen of de door de onderzoekers gepresenteerde conclusies juist zijn. Andere onderzoekers zullen de resulaten in de komende tijd grondig onder de loep nemen, en zien of zij de conclusie van de BICEP-onderzoekers kunnen bevestigen. Voor wie op de hoogte wil blijven van de stand van zaken verzamelen we in de komende periode hieronder een lijst van links met informatie over de BICEP-resultaten.

Nieuws

  • De website van het BICEP-project. De wetenschappelijke publicatie over de resultaten is ook op deze website terug te vinden. (Toegevoegd: 17 maart 2014.)
  • Het persbericht van Harvard University over de bekendmaking.
  • Het NOS-interview met Jan Pieter van der Schaar en Ralph Wijers. (Toegevoegd: 17 maart 2014.)
  • Een item van RTL Nieuws over het onderwerp, met dezelfde wetenschappers. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • YouTube-filmpje waarin Andrei Linde de resultaten van BICEP2 te horen krijgt. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)

Populairwetenschappelijke artikelen (Nederlandstalig)

  • Een populairwetenschappelijk artikel van Kennislink over de resultaten. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Een populairwetenschappelijk artikel van Kijk over de resultaten. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)

Populairwetenschappelijke artikelen (Engelstalig)

  • Een populairwetenschappelijk artikel op de Science Magazine (AAAS)-website over de resultaten. (Toegevoegd: 17 maart 2014.)
  • Een populairwetenschappelijk artikel op de New Scientist-website over de resultaten. (Toegevoegd: 17 maart 2014.)
  • Een populairwetenschappelijk artikel van Space.io9.com over de resultaten. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Een populairwetenschappelijk artikel van Wired over de resultaten. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Een infographic van Space.com over gravitatiegolven. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Een populairwetenschappelijk artikel van Max Tegmark voor de Huffington Post over de resultaten. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Een populairwetenschappelijk artikel in The Guardian over de resultaten. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • De Nature Special over het onderwerp. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Een populairwetenschappelijk artikel van Scientific American over de resultaten. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Een populairwetenschappelijk artikel van BBC News over de resultaten. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Een populairwetenschappelijk artikel op de Caltech-website over de resultaten. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Youtube-filmpje van Minute Physics over de resultaten. (Toegevoegd: 20 maart 2014.)

Speculaties vooraf

  • Blogpost op phys.org. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Blogpost van Sean Carroll. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)
  • Artikel in The Guardian. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)

Gerelateerd

  • Video van een mini-conferentie in februari 2014 waarin diverse wetenschappers over de kosmische achtergrondstraling en de oerknal spreken. (Toegevoegd: 18 maart 2014.)

Met dank aan Jacqueline de Vree voor het verzamelen van een groot deel van de links. Suggesties voor aanvullingen zijn welkom! U kunt ze mailen naar info-at-quantumuniverse-punt-nl.

nieuws

Bron: website UvA.

Met de nieuwe NWO-subsidie ‘Zwaartekracht’ van 18,3 miljoen euro krijgt het natuurkundig onderzoek aan de UvA een enorme impuls. Het bedrag wordt gebruikt voor onderzoek naar verschillende vormen van materie, onder meer gebruikt bij de ontwikkeling van bouwstenen voor kwantumcomputers.

logo ditp

Het onderzoeksproject staat onder leiding van Erik Verlinde, hoogleraar Theoretische fysica aan de UvA, met nauwe betrokkenheid van Jan de Boer, hoogleraar Theoretisch natuurkunde aan de UvA. Het is een samenwerking tussen wetenschappers van de UvA, de Universiteit Leiden en de Universiteit Utrecht. Het onderzoek vindt plaats binnen het nieuw op te richten Delta-Institute for Theoretical Physics (D-ITP).

Centraal staan de grote vragen over materie, op allerlei lengteschalen. Deze uitdagende theoretische vragen hebben betrekking op nog onbegrepen vormen van materie die zijn waargenomen, zowel in laboratoria als in het heelal. Zo gaat het bijvoorbeeld om de oorsprong van de onzichtbare ‘donkere materie’, de verklaring van supergeleiding bij hoge temperatuur, en het ontwikkelen van bouwstenen voor een kwantumcomputer.

‘Mijn mede-aanvragers en ik zijn enorm blij met deze subsidie-toekenning door NWO voor de theoretische fysica,’ laat Verlinde weten. ‘We kunnen dankzij deze subsidie voluit de grote openstaande vragen over de oorsprong en eigenschappen van materie aanpakken. Tegelijk creëren we voor jonge onderzoekers een bruisende onderzoeksomgeving die internationaal aan de top zal staan.’

Twee andere gehonoreerde onderzoeksprojecten

De UvA is ook bij twee andere door NWO gehonoreerde onderzoeksprojecten betrokken. Universiteitshoogleraar Johan van Benthem gaat onderzoek doen binnen het project ‘Language in Interaction’, waarvan de Radboud Universiteit de lead heeft. Deze groep onderzoekt taal, van het niveau van genen en het brein tot het niveau van sociale interactie en linguïstische structuren.

Patti Valkenburg, hoogleraar Jeugd en Media, zal betrokken zijn bij een onderzoek naar de ontwikkeling van kinderen. De wetenschappers bekijken de rol van de ontwikkeling van het brein, hoe de kansen van een kind worden beïnvloed door de (groot)ouders, en hoe we kinderen beter kunnen helpen om zich goed te ontwikkelen. De Universiteit Utrecht is bij dit onderzoek penvoerder.

Over het Programma Zwaartekracht

De bijdrage is onderdeel van het programma Zwaartekracht, gefinancierd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. In totaal krijgen zes onderzoeksteams van verschillende Nederlandse universiteiten geld om de komende tien jaar samen excellente wetenschappelijke onderzoeksprogramma’s op te zetten. Minister Bussemaker stelt hiervoor 167 miljoen euro beschikbaar.

Met Zwaartekracht geven OCW en NWO een nieuwe impuls aan samenwerking op het hoogste wetenschappelijke niveau. De excellente consortia moeten leiden tot profilering van universitair toponderzoek.

Discussies
wo, 27/09/2017 - 23:10 , 374 views
do, 14/09/2017 - 15:55 , 3,340 views
ma, 11/09/2017 - 10:19 , 206 views
za, 09/09/2017 - 18:41 , 1,520 views
ma, 04/09/2017 - 12:35 , 206 views